In de leeswijzer duiden wij de opbouw van de begroting. We geven een toelichting op de indeling in hoofdstukken, programma's en paragrafen en hoe deze zijn opgebouwd.
Inleiding
De programmabegroting begint met een inleiding. Hierin wordt de begroting aangeboden. De samenvatting van de bestuurlijke hoofdlijnen is opgenomen in het raadsvoorstel waarmee de begroting aan de raad wordt aangeboden. De keuzes voor nieuw beleid zijn opgenomen in een aparte eerste begrotingswijziging. Deze wordt in een latere fase aan de gemeenteraad aangeboden.
Financiële ontwikkeling
In dit onderdeel wordt de financiële ontwikkeling binnen het meerjarenperspectief toegelicht. Het uitgangspunt is dat een sluitende meerjarenbegroting wordt aangeboden.
Het overzicht laat zien:
- de actuele stand van de meerjarenbegroting (vastgestelde begroting 2026 plus de eerste tussenrapportage 2026)
- nieuwe autonome ontwikkelingen, waaronder de effecten van de Meicirculaire 2026 van het gemeentefonds
- de ontwikkeling van het weerstandsvermogen en de solvabiliteit.
De Programma's
De begroting is opgedeeld in vier programma's. Daarna volgen de verplichte onderdelen die apart worden gepresenteerd. De gemeente Den Helder kent de volgende vier programma's:
- Samenwerkende gemeente
- Zorgzame gemeente
- Vitale gemeente
- Leefbare gemeente
Binnen elk programma komen achtereenvolgens de volgende onderdelen aan bod:
Algemeen
Een korte beschrijving van de doelen van het programma en de onderwerpen die binnen het programma vallen.
Relevante gemeentelijke beleidskaders
Een overzicht van de geldende beleidskaders die door de gemeenteraad zijn vastgesteld (periode 2019 tot en met juli 2026). Per beleidsregel kan worden doorgeklikt naar het bijbehorende digitale document.
Trends
Een overzicht van enkele maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op het behalen van de doelen. Een trend brengt een onzekerheid met zich mee of is een ontwikkeling waarmee bij de uitvoering van de begroting rekening wordt gehouden. In dit onderdeel wordt geen bestaand beleid herhaald en worden geen doelstellingen of activiteiten opnieuw beschreven.
Doelen (Wat willen we bereiken)
De doelen die met het programma worden gewenst en de bijbehorende activiteiten worden beschreven. Deze doelen gelden voor meerdere jaren. In de tussenrapportages en de jaarrekening wordt gerapporteerd over de voortgang en het afronden van de activiteiten.
Kengetallen
Een aantal kengetallen wordt weergegeven in een meerjarige reeks. Deze kengetallen hebben niet altijd een directe relatie met de middelen die worden ingezet voor het behalen van een doel of het uitvoeren van een activiteit. De kengetallen laten de streefwaarden zien voor de jaren 2026, 2027 en 2030. Ook worden de gemeten waarden van de afgelopen twee jaren weergegeven. Hierdoor wordt de ontwikkeling van het kengetal goed zichtbaar. In programma 3 worden geen kengetallen opgenomen, maar wordt de actuele raming van nieuw te bouwen woningen gepresenteerd. Deze tabel laat de prognose zien tot na 2028.
Financieel overzicht (Wat mag het kosten)
In het financieel overzicht worden de lasten en baten van het programma weergegeven. Het verschil tussen de totale lasten en baten bepaalt wat het programma per saldo kost. Vanaf de begroting 2027 worden de totale lasten en baten ook onderverdeeld naar groepen van taakvelden.
De mutaties worden onderverdeeld in:
Financieel technische mutaties
Dit zijn verschuivingen tussen programma’s die geen effect hebben op het begrotingssaldo.
Binnen deze categorie worden de volgende soorten wijzigingen verwerkt:
1. Verschuivingen tussen programma's waarbij het resultaat van de begroting als geheel niet wijzigt. Dit betreft onder andere de actualisatie van de kapitaallasten door de geraamde uitgaven op de verleende kredieten.
2. Het functioneel opnemen van de kredieten uit de begroting 2026.
3. Het opnemen van hogere baten en lasten samenhangend met rijksregelingen, provinciale subsidies en andere geldstromen van derden.
Autonome ontwikkelingen
Dit zijn ontwikkelingen waarop geen inhoudelijke invloed meer mogelijk is. De financiële gevolgen zijn onvermijdelijk en noodzakelijk. Volgens de financiële verordening worden wijzigingen van meer dan € 100.000 aan baten en/of lasten afzonderlijk toegelicht. Kleinere wijzigingen worden per taakveld samengevoegd en als één post opgenomen onder ’overige kleine wijzigingen’.
Om te bepalen of een wijziging een autonome ontwikkeling is, gelden de volgende drie criteria:
1. De gemeenteraad heeft voor 15 juli 2026 een besluit genomen waarin de financiële gevolgen zijn vastgelegd.
2. De wijziging is het gevolg van de Meicirculaire 2026 van het gemeentefonds.
3. Het gaat om nieuwe ontwikkelingen die zich tot en met juli 2026 hebben voorgedaan.
Voor een overzicht van de investeringen en reserves wordt verwezen naar de bijlage Algemene dekkingsmiddelen
Algemene dekkingsmiddelen
(belastingheffingen, gemeentefonds, treasury, dividend, onvoorzien)
De algemene dekkingsmiddelen worden als een apart onderdeel gepresenteerd. Hierdoor is direct zichtbaar wat de baten en lasten per programma zijn en welke algemene dekkingsmiddelen beschikbaar zijn voor alle programma’s samen. De inkomsten uit het gemeentefonds zijn namelijk bedoeld om de uitgaven van de programma’s Zorgzame gemeente, Vitale gemeente en Leefbare gemeente mede te financieren.
Overhead
In het onderdeel Overhead wordt, volgens de voorschriften van het BBV (Besluit begroting en verantwoording), de totale overheadbegroting toegelicht. Hierbij worden alle lasten en alle baten (bijdragen van derden) opgenomen, net als de manier waarop overhead wordt toegerekend aan grondexploitaties en investeringen.
Naast deze financiële toelichting wordt in de paragraaf Bedrijfsvoering ingegaan op de beleidsmatige ontwikkelingen binnen de organisatie. Dit maakt de begroting overzichtelijker, omdat de inhoudelijke toelichting minder verspreid wordt gepresenteerd.
Vennootschapsbelasting
Het onderdeel vennootschapsbelasting is een verplicht onderdeel in de begroting. Hierin geven we aan voor welke activiteiten de gemeente Den Helder in principe vennootschapsbelasting moet betalen. De exacte berekening kan pas worden gemaakt op basis van de cijfers uit de jaarrekening.
Paragrafen
In de paragrafen wordt ingegaan op de onderdelen die de wetgever voorschrijft en op de onderdelen die de gemeente Den Helder op basis van de financiële verordening heeft toegevoegd. .
De paragrafen bevatten de voorgeschreven informatie en toelichting, zonder verwijzingen naar wet- en regelgeving. Net als bij de programma’s worden de relevante beleidskaders opgenomen met een digitale link naar de door de gemeenteraad vastgestelde beleidsnota’s. Als voor Den Helder een specifieke beleidslijn geldt, wordt deze vermeld.
De paragrafen beschrijven de beleidsvoornemens voor 2027. De relevante beleidskaders zijn opgenomen en zijn via een digitale link te raadplegen.
De paragrafen zijn:
a. Lokale heffingen
b. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
c. Onderhoud kapitaalgoederen
d. Financiering
e. Bedrijfsvoering
f. Openbaarheidsparagraaf
g. Verbonden partijen
h. Grondbeleid
i. Subsidies (voorschrift in de financiële verordening 2024)
j. Opvolging aanbevelingen onderzoeken Rekenkamer
Lokale heffingen
Hierin komt aan de orde:
- De toelichting op de eventuele toegepaste kruissubsidiëring tussen heffingen (een meer dan kostendekkende heffing in samenhang met een niet kostendekkend tarief;
- Het overzicht van begrote heffingen;
- Het beleid ten voor het tarief (kostendekkendheid en inflatie) voor 2027;
- Het kwijtscheldingsbeleid en de hieraan verbonden lasten;
- De presentatie van de tarieven en de mate van kostendekkendheid per heffing
(per heffing worden baten en lasten gepresenteerd); - Bij de OZB wordt toegelicht dat Den Helder werkt met een opslag voor het zogenaamde Ondernemersfonds;
- Overzicht van de lokale lastendruk en de vergelijking met omliggende gemeenten.
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Gepresenteerd wordt het weerstandsvermogen, zijnde de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen. De risico’s worden zo objectief mogelijk gepresenteerd. De ontwikkeling van het weerstandsvermogen wordt meerjarig gepresenteerd zodat de gemeenteraad zicht heeft op de ontwikkeling voor de komende vier jaar.
Het voorgeschreven overzicht van de financiële kengetallen voor:
- Netto schuldquote;
- Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen;
- Solvabiliteitsratio;
- Grondexploitatie aandeel;
- Structurele begrotingsruimte
- Belastingcapaciteit
Dit wordt als een meerjarig overzicht getoond en toegelicht met beoordeling van de onderlinge verhoudingen tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
De geprognosticeerde meerjarenbalans (verplicht) wordt in deze paragraaf gepresenteerd zodat de financiële positie zoveel mogelijk in samenhang kan worden beoordeeld.
Onderhoud kapitaalgoederen
De paragraaf betreffende het onderhoud van de volgende kapitaalgoederen:
a. Wegen;
b. Riolering;
c. Water;
d. Groen;
e. Gebouwen.
Van deze kapitaalgoederen wordt aangegeven:
- Wat het onderhoudsbeleid is en wanneer dit beleid is vastgelegd;
- Hoe dit beleid financieel is vertaald in de begroting (is dit verwerkt in de exploitatie, in investeringen, is er een onderhoudsvoorziening?);
- Of er sprake is van achterstanden in de uitvoering van de onderhoudswerken.
Uitgangspunt is dat de meerjarenonderhoudsplannen voor 100% zijn vertaald in de begroting via de exploitatie, investeringen en een voorziening ter egalisatie van de schommelingen in de onderhoudsuitgaven over de jaren heen.
De paragraaf geeft geen samenvatting van de onderhoudsplannen. De beschrijving van het areaal is zonder details opgenomen in de bijlage Den Helder in cijfers.
Financiering
Deze paragraaf beschrijft de beleidsvoornemens en de belangrijkste regels die voor de gemeente gelden.
Aan bod komen:
- De rentelasten;
- Het renteresultaat;
- De manier waarop rente wordt toegerekend aan investeringen;
- De grondexploitatie;
- De taakvelden;
- De verwachte financieringsbehoefte voor het begrotingsjaar en de ontwikkeling van de leningenportefeuille in de periode van de meerjarenraming;
- Het door de commissie BBV geadviseerde renteschema. Hiermee wordt inzicht gegeven in de externe rentelasten, het renteresultaat en de toerekening van rente aan verschillende onderdelen en doorgeleende gelden;
- Het verloop van het EMU-saldo.
Bedrijfsvoering
In deze paragraaf beschrijven we de stand van zaken en de plannen voor de bedrijfsvoering. Aan bod komen:
- De organisatieontwikkeling;
- De omvang van de ambtelijke organisatie, de inzet van externe inhuur en verwachte ontwikkelingen;
- De stand van zaken van de ICT en de plannen voor het begrotingsjaar;
- Het aanbestedingsbeleid.
Openbaarheidsparagraaf
In de openbaarheidsparagraaf wordt de stand van zaken bij de invoering en uitvoering van de Wet open overheid beschreven.
Verbonden partijen
Dit hoofdstuk beschrijft de visie op verbonden partijen in relatie tot de doelstellingen die zijn opgenomen in de begroting. Daarnaast beschrijft het bevat dit hoofdstuk een overzicht van de verbonden partijen met een onderverdeling naar:
- Gemeenschappelijke regelingen;
- Stichtingen en verenigingen;
- Vennootschappen en coöperaties
- Overige verbonden partijen.
In het overzicht wordt tenminste de volgende informatie opgenomen:
a. de wijze waarop het belang in de verbonden partij is vastgelegd (aandelen, GR, percentage van de deelneming);
b. Speciale aandacht of niet (speciale aandacht wordt in de paragraaf nader uitgewerkt
In de bijlage Verbonden partijen wordt uitgebreider ingegaan op de verbonden partijen. In deze bijlage wordt per partij het volgden aangegeven:
- De andere betrokkenen bij de partij;
- Het openbaar belang dat gediend wordt met de verbintenis;
- Het aandeel van Den Helder in de partij;
- De bjdrage aan de exploitatie van de verbonden partij in het jaar 2026 en zoals begroot voor 2027;
- De omvang van het eigen vermogen en het vreemd vermogen van de verbonden partij aan het begin en aan het einde van het begrotingsjaar;
- Bijzondere risico’s en ontwikkelingen in de verbonden partij;
- De mate waarin de partij zelf risico’s kan opvangen.
Grondbeleid
Aan de orde komen:
- De visie op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van de doelstellingen van de programma’s in de begroting;
- Benoemen de wijze waarop de gemeente het grondbeleid uitvoert (actief, faciliterend, passief);
- Overzicht van de lopende grondexploitaties, de verwachte einddatum en het verwachte resultaat;
- Beleidsuitgangspunt omtrent reserves voor grondzaken in relatie tot de risico’s;
- De wijze van toerekenen van bovenwijkse voorzieningen;
- Duiding van de wijze waarop de verliesvoorziening is verwerkt;
- De beschikbare gronden die nog niet in ontwikkeling zijn genomen;
- Eventuele plannen die in voorbereiding/voorstudie zijn.
Subsidies (Voorschrift financiële verordening Den Helder)
Naast de verplichte paragrafen wordt als bijlage in de begroting een overzicht van de te verstrekken subsidieplafonds, organisatiesubsidies en doelstellingen binnen de Regiovisie Sociaal Domein opgesteld.
Bijlagen:
- Meerjarig investeringsplan 2027-203:
a. lopende investeringen en de daarop geraamde uitgaven in 2026 en volgende jaren;
b. vervangingsinvesteringen zoals geraamd voor 2027-2030; - Verloop van reserves (en voorzieningen);
- Structurele toevoegingen en onttrekkingen reserves;
- Incidentele baten en lasten (incl. toelichting);
- Verplichte BBV indicatoren;
- Overzicht baten en lasten per taakveld;
- Verbonden partijen met de uitwerking van de relevante gegevens;
- Gehanteerde technische uitgangspunten voor de begroting;
- Den Helder in cijfers;
- Vaststelling begroting 2027.